Kaygı mı, normal endişe mi? Farkı nasıl anlarsınız

Sınavdan önce midenizin kasılması, önemli bir görüşme öncesi uykunuzun kaçması ya da sevdiğiniz biri geç kaldığında içinizin daralması çok olağan deneyimlerdir. Endişe, beynimizin bizi olası tehlikelere hazırlama biçimidir ve çoğu zaman işe yarar. Peki endişe ne zaman sıradan olmaktan çıkar ve bir kaygı bozukluğuna dönüşür? Bu yazıda farkı anlamanıza yardımcı olacak işaretleri, ne zaman destek almanın iyi olacağını ve kaygıyla baş etmede nelerin işe yaradığını bulacaksınız.

Normal endişe ile kaygı bozukluğu arasındaki fark nedir?

Günlük endişe genellikle belirli bir duruma bağlıdır ve o durum geçince azalır. Fatura ödendiğinde, sınav bittiğinde ya da haber geldiğinde rahatlarsınız. Endişe sizi rahatsız etse de işinizi yapmanıza, insanlarla görüşmenize ve dinlenmenize büyük ölçüde engel olmaz.

Kaygı bozukluklarında ise tablo farklıdır. Endişe çoğu zaman belirli bir nedene bağlı kalmaz, bir konudan diğerine geçer ve haftalarca, hatta aylarca sürer. Yoğunluğu gerçek riskle orantılı değildir ve kontrol etmesi çok zordur. En önemlisi, günlük yaşamı belirgin biçimde etkiler: uyku, iş, okul, ilişkiler ve keyif aldığınız şeyler bundan payını alır.

Kısacası soru, endişelenip endişelenmediğiniz değil; endişenin ne kadar sürdüğü, ne kadar yoğun olduğu ve hayatınızı ne ölçüde kısıtladığıdır. Birçok kişi yıllarca bu durumu kişilik özelliği sanarak yaşar ve 'ben zaten böyleyim' der. Oysa uzun süren yoğun kaygı, üzerinde çalışılabilecek bir durumdur.

Kaygı bozukluğunun belirtileri nelerdir?

Kaygı yalnızca zihinde yaşanmaz, bedende de kendini gösterir. Herkes farklı deneyimler, ancak sık görülen işaretler şunlardır:

• Çoğu gün süren ve durdurmakta zorlandığınız endişe
• Huzursuzluk, gerginlik ya da sürekli diken üstünde olma hissi
• Çabuk yorulma, dikkatini toplamakta güçlük, zihnin boşalması
• Kas gerginliği, baş ağrısı, mide sorunları
• Uykuya dalmakta ya da uykuyu sürdürmekte zorluk
• Ani ve yoğun korku atakları, çarpıntı, nefes darlığı hissi
• Kaygı yaratan yerlerden, kişilerden ya da durumlardan giderek daha çok kaçınma

Bu belirtilerden birkaçını yaşamanız tek başına bir bozukluk olduğunu göstermez. Çarpıntı, nefes darlığı veya göğüs ağrısı gibi bedensel belirtilerin başka tıbbi nedenleri de olabileceği için bir hekime danışmak da önemlidir. Tanı ancak bir uzmanın değerlendirmesiyle konabilir.

Kaygı için ne zaman psikoloğa gitmeliyim?

Destek almak için her şeyin çok kötü olmasını beklemenize gerek yok. Şu durumlardan biri size tanıdık geliyorsa bir uzmanla konuşmayı düşünebilirsiniz:

• Endişeleriniz birkaç haftadır neredeyse her gün devam ediyorsa
• İşinizi, derslerinizi ya da ilişkilerinizi etkilemeye başladıysa
• Kaygıdan kaçınmak için hayatınızı giderek daraltıyorsanız
• Rahatlamak için alkol, ilaç ya da başka maddelere daha sık başvuruyorsanız
• Kendinizi umutsuz, tükenmiş ya da çaresiz hissediyorsanız

Kısa bir öz değerlendirme yapmak isterseniz, yazının sonundaki kaygı testi size bir fikir verebilir. Unutmayın, test sonucu bir tanı değildir; yalnızca bir uzmanla konuşmanın iyi olup olmayacağına dair bir ipucudur.

Kaygıyla baş etmede neler işe yarar?

Kaygı bozuklukları en iyi bilinen ve tedavi edilebilir ruh sağlığı sorunları arasındadır. Araştırmalar, bilişsel davranışçı terapinin (BDT) kaygı için etkili yöntemlerden biri olduğunu gösteriyor. BDT, kaygıyı besleyen düşünce kalıplarını fark etmenize, bunları gerçekçi biçimde sorgulamanıza ve kaçındığınız durumlarla adım adım, güvenli bir şekilde yüzleşmenize yardımcı olur.

Bazı durumlarda bir psikiyatrist ilaç tedavisi önerebilir; bu karar mutlaka bir hekimle birlikte verilmelidir. Terapinin yanı sıra günlük alışkanlıklar da fark yaratır:

• Düzenli uyku ve mümkün olduğunca sabit bir gün ritmi
• Yürüyüş gibi düzenli bedensel hareket
• Kafein ve alkolü azaltmak
• Yavaş ve derin nefes alıştırmaları
• Endişeleri bir kâğıda yazmak ve onlara günün belirli bir saatinde dönmek
• Güvendiğiniz biriyle duygularınızı paylaşmak

Doğru uzmanı nasıl bulabilirim?

Terapide en önemli şeylerden biri, kendinizi rahat hissettiğiniz ve sizi anlayan bir uzmanla çalışmaktır. Duygularınızı ana dilinizde anlatabilmek bu süreci çoğu zaman kolaylaştırır. InnerWell'de kaygı konusunda çalışan, belgeleri doğrulanmış uzmanları konuya ve konuştuğunuz dile göre filtreleyerek bulabilirsiniz.

Kaygınız çok yoğunlaştıysa, kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa ya da kendinizi güvende hissetmiyorsanız beklemeyin, hemen 112'yi arayın. Yardım istemek bir güçsüzlük değil, kendinize gösterdiğiniz bir özendir.